၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်၊ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၁ မိနစ်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။
တာလီဘန်အစိုးရသည် အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် အာဏာပြန်လည်ရယူခဲ့သည်မှာ ငါးနှစ်ပြည့်မြောက်ခဲ့ပြီဖြစ်ရာ ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို လူထုပွဲများ၊ စစ်ရေးပြသမှုများဖြင့် ကျင်းပခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် ဩစတြေးလျ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများနှင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် စနစ်တကျ ဖိနှိပ်မှုများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများအဖွဲ့ (UN Women) ၏ အချက်အလက်များအရ အာဖဂန်အမျိုးသမီး ထက်ဝက်ခန့်သည် လုံခြုံရေးစိုးရိမ်မှုများနှင့် တာလီဘန်၏ ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် တစ်လလျှင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်သာ အိမ်မှထွက်ခွာရပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက မိန်းကလေး ၂.၄ သန်းခန့်ကို အထက်တန်းကျောင်းတက်ခွင့် တားမြစ်ထားကြောင်း UNESCO က ဖော်ပြသည်။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်အချက်အလက်များအရ တစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (GDP) ကျဆင်းနေသည့်အပြင် အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းများအား အသစ်ဖမ်းဆီးမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် ကုလသမဂ္ဂ အကူအညီပေးရေးမစ်ရှင် (UNAMA) မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦးကို တာလီဘန် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများက ဖမ်းဆီးခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျဝန်ကြီးချုပ် အန်ထော်နီ အယ်လ်ဘာနီးစ် အပါအဝင် ဝန်ကြီးများက တာလီဘန်တို့အား တာဝန်ယူမှုရှိစေရန် ဩစတြေးလျ၏ ကတိကဝတ်ကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကတည်းက အစိုးရမဟုတ်သော လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်အကူအညီ ဒေါ်လာ ၃၁၀ သန်း ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ တာလီဘန်အရာရှိများသည် နိုင်ငံအများအပြားနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း ရုရှားသည် ၎င်းတို့အစိုးရကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသည့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်၊ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၁ မိနစ်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။
မိသားစုနှင့် မိတ်ဆွေများထံ မျှဝေပါ။
တာလီဘန်အစိုးရသည် အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် အာဏာပြန်လည်ရယူခဲ့သည်မှာ ငါးနှစ်ပြည့်မြောက်ခဲ့ပြီဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို လူထုပွဲများ၊ စစ်ရေးပြသမှုများဖြင့် ကျင်းပခဲ့သည်။
ထိုအတောအတွင်း ဩစတြေးလျ၊ ကုလသမဂ္ဂနှင့် လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များက ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာသော လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းနှင့် အမျိုးသမီးများအပေါ် စနစ်တကျ ဖိနှိပ်မှုများကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်။
ကဘူးလ်မြို့တွင် အစ္စလာမ္မစ် အီမီရိတ်၏ အဖြူရောင်အလံများက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆုတ်ခွာမှုအတွင်း ချန်ထားခဲ့သော အမေရိကန် စစ်ယာဉ်များဖြင့်အတူ လမ်းမများကို အလှဆင်ထားသည်။
တာလီဘန်အာဏာပိုင်များက ၎င်းတို့အာဏာရယူခဲ့ခြင်းကို အထိမ်းအမှတ်ပြုရန်အတွက် အမျိုးသမီးများအား တားမြစ်ထားသည့် အားကစားပွဲများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးသည် အမျိုးသားလုံခြုံရေးနှင့် စီးပွားရေးတည်ငြိမ်မှုကို ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။
တာလီဘန်အစိုးရ၏ အဓိကပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဇာဘီဟူလာ မူဂျာဟစ် (Zabihullah Mujahid) က အာဏာပိုင်များသည် "စီးပွားရေး၏ အုတ်မြစ်များကို ချနေသည်" ဟု ပြောကြားခဲ့ပြီး စိတ်ရှည်သည်းခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
သင့်ပတ်ဝန်းကျင်က ကမ္ဘာကြီးနှင့်ပတ်သက်၍ နောက်ဆုံးရသတင်းများကို သိရှိရန်အတွက် သင်ယုံကြည်ရသော သတင်းရင်းမြစ်။ နေ့စဉ်သတင်းအချက်အလက်များနှင့် သုံးသပ်ချက်များကို သင့်အီးမေးလ်သို့ တိုက်ရိုက်အခမဲ့ ရယူပါ။
စာရင်းသွင်းခြင်းဖြင့် သင်သည် SBS ၏ ဝန်ဆောင်မှုစည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာမူဝါဒကို သဘောတူပြီး SBS မှ အီးမေးလ်သတင်းများကို လက်ခံရရှိခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။
သို့သော်လည်း ကမ္ဘာ့ဘဏ်၏ အချက်အလက်များအရ တစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (GDP) ကျဆင်းနေသည်ကို ပြသနေပြီး ပြီးခဲ့သည့် သုံးနှစ်အတွင်း အီရန်နှင့် ပါကစ္စတန်တို့မှ အာဖဂန်လူမျိုး ခြောက်သန်းကျော် ပြန်လာခြင်းကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်။
စနေနေ့က ပူးတွဲထုတ်ပြန်ခဲ့သော ကြေညာချက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အန်ထော်နီ အယ်လ်ဘာနီးစ် (Anthony Albanese)၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ရစ်ချတ် မားလ်စ် (Richard Marles)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ပန်နီ ဝေါင် (Penny Wong) နှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဝန်ကြီး တိုနီ ဘတ်ခ် (Tony Burke) တို့က အဆိုပါ အမှတ်အသားပြုရမည့် အခြေအနေကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီး တာလီဘန်တို့အား တာဝန်ယူမှုရှိစေရန် ဩစတြေးလျ၏ ကတိကဝတ်ကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။
"ကဘူးလ်မြို့ ကျဆုံးပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တာလီဘန်တို့၏ လက်ထဲတွင် အကြမ်းဖက်ဖိနှိပ်မှုများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသော အာဖဂန်နစ္စတန်ပြည်သူများနှင့် ဩစတြေးလျနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အာဖဂန်လူမျိုးများအား ကျွန်ုပ်တို့ သတိရနေပါသည်" ဟု ကြေညာချက်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
အစိုးရခေါင်းဆောင်များက ဆယ်စုနှစ်နှစ်ခုကျော် အာဖဂန်နစ္စတန်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဩစတြေးလျ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၉,၀၀၀ ကျော်နှင့် အရပ်သားဝန်ထမ်းများ၏ ဝန်ဆောင်မှုများကို ဂုဏ်ပြုခဲ့ပြီး စစ်ဆင်ရေးများအတွင်း သေဆုံးခဲ့သော စစ်သည် ၄၁ ဦးနှင့် နေရပ်ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူများကို အောက်မေ့ခဲ့သည်။
ကြေညာချက်တွင် ဩစတြေးလျသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကတည်းက အစိုးရမဟုတ်သော လမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် တိုက်ရိုက်အကူအညီ ဒေါ်လာ ၃၁၀ သန်း ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး တာလီဘန်ခေါင်းဆောင်ပိုင်းအပေါ် ကိုယ်ပိုင်အရေးယူမှုမူဘောင်ကို ချမှတ်ခဲ့ကာ အမျိုးသမီးများအပေါ် ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပုံစံအားလုံးကို ပပျောက်ရေးဆိုင်ရာ ကွန်ဗင်းရှင်း (CEDAW) အရ နိုင်ငံတကာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ထောက်ခံခဲ့သည်။
"ဩစတြေးလျသည် ထိုတာဝန်မှ နောက်ဆုတ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ" ဟု ဝန်ကြီးများက ပြောကြားခဲ့ပြီး နေရာရွှေ့ပြောင်းခံရသော အာဖဂန်လူမျိုးများအတွက် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခွင့်လမ်းကြောင်းများ တိုးချဲ့ပေးခြင်းနှင့် လက်ရှိ ဩစတြေးလျတွင် နေထိုင်နေသော ဒေသခံအာဖဂန်ဝန်ထမ်းများအတွက် ဆက်လက်ပံ့ပိုးပေးနေခြင်းတို့ကို ထောက်ပြခဲ့သည်။
အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းများအား အသစ်ဖမ်းဆီးမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် အဆိုပါ နှစ်ပတ်လည်နေ့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။
လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (HRW) က ယခုသီတင်းပတ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်မှာ အာဖဂန်ဥပဒေရေးရာ အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ အစိုးရမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ အမျိုးသားဝန်ထမ်း ခြောက်ဦး ကဘူးလ်မြို့တွင် အတင်းအဓမ္မ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ပြီး ဟီရတ် (Herat) ရှိ တာလီဘန် ထောက်လှမ်းရေးအရာရှိများက ကုလသမဂ္ဂ အကူအညီပေးရေးမစ်ရှင် (UNAMA) မှ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။
UNAMA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖာဟန် ဟက် (Farhan Haq) က ဖမ်းဆီးမှုများကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂအား စွဲချက်များအကြောင်း အကြောင်းကြားခြင်းမရှိသလို ဝင်ရောက်ခွင့်လည်း မပြုခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇာဘီဟူလာ မူဂျာဟစ် (Zabihullah Mujahid) က ရိုက်တာ (Reuters) သတင်းအေဂျင်စီသို့ ပြောကြားရာတွင် ၎င်းအနေဖြင့် ဖမ်းဆီးမှုများနှင့်ပတ်သက်၍ "အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို စုဆောင်းရန် ကြိုးစားနေသည်" ဟု ဆိုသည်။
အခွင့်အရေးအေဂျင်စီများက သတိပေးသည်မှာ အဆိုပါ နှိမ်နင်းမှုသည် အရေးကြီးသောအကူအညီများ ပေးအပ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်နေပြီး နိုင်ငံခြားအကူအညီများ လျော့နည်းလာနေသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် ဖြစ်သည်။
ထိုအတောအတွင်း ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများအဖွဲ့ (UN Women) က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော အချက်အလက်များအရ အာဖဂန်အမျိုးသမီး ထက်ဝက်ခန့်သည် လုံခြုံရေးစိုးရိမ်မှုများနှင့် တာလီဘန်၏ ကန့်သတ်ချက်များ (မဖြစ်မနေ အမျိုးသားအစောင့်အရှောက် ပါဝင်ရခြင်းအပါအဝင်) ကြောင့် တစ်လလျှင် တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်သာ အိမ်မှထွက်ခွာကြကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။
ယူနက်စကို (UNESCO) က ဖော်ပြသည်မှာ ၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက မိန်းကလေး ၂.၄ သန်းခန့်ကို အထက်တန်းကျောင်းတက်ခွင့် တားမြစ်ထားပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသက် ၁၂ နှစ်အထက် အမျိုးသမီးပညာရေးကို တားမြစ်ထားသည့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။
ကုလသမဂ္ဂ၏ တွေ့ရှိချက်များကို တုံ့ပြန်ရာတွင် အာဖဂန်နစ္စတန်၏ သီလမြှင့်တင်ရေးနှင့် ဒုစရိုက်တားဆီးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဆိုက်ဖ်-အူလ်-အစ္စလာမ် ခိုင်ဘာ (Saif-ul-Islam Khyber) က အမျိုးသမီးများ လုံခြုံမှုမရှိဟု ခံစားရသည်ဟူသော ပြောဆိုမှုများကို ပယ်ချခဲ့ပြီး နိုင်ငံသားများသည် "နှစ်ပေါင်း ၅၀ ခန့်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ်" လုံခြုံရေးကို ခံစားနေရကြောင်းနှင့် အမျိုးသမီးအခွင့်အရေးများကို အစ္စလာမ္မစ်ဥပဒေအောက်တွင် ကာကွယ်ထားကြောင်း ရိုက်တာ (Reuters) သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း ကုလသမဂ္ဂ အမျိုးသမီးများအဖွဲ့ (UN Women) က ဖော်ပြသည်မှာ ငါးနှစ်အတွင်း အမျိုးသမီးများကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အမိန့် ၁၀၀ ကျော် ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ၏ အလုပ်အကိုင်ကို အမျိုးသားများ၏ ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချခဲ့သည်။ စစ်တမ်းကောက်ယူခဲ့သော အမျိုးသမီး ၁၀ ဦးတွင် ၇ ဦးက ၎င်းတို့၏ စိတ်ကျန်းမာရေးကို "ဆိုးရွားသည်" သို့မဟုတ် "အလွန်ဆိုးရွားသည်" ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
တာလီဘန်အရာရှိများသည် နိုင်ငံအများအပြားနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သော်လည်း ရုရှားသည် အစိုးရကို တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသည့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။
— အေဂျင်စီ-ပြင်သစ် သတင်းစာ (Agence-France Press) နှင့် ရိုက်တာ (Reuters) တို့၏ ထပ်ဆောင်းသတင်းများဖြင့်။
SBS News မှ နောက်ဆုံးရသတင်းများအတွက် ကျွန်ုပ်တို့၏ အက်ပ်ကို ဒေါင်းလုဒ်လုပ်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ သတင်းလွှာကို စာရင်းသွင်းပါ။
