၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်၊ ညနေ ၄:၃၀ ထုတ်ပြန်သည်။

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်၊ ညနေ ၄:၃၀ ထုတ်ပြန်သည်။ Yasmine Alwakal၊ Angelica Waite တို့မှ မိသားစုနှင့် သူငယ်ချင်းများထံ မျှဝေပါ မြောက်ပိုင်း ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံတွင် ဒန်ညုမြစ်ရေသည် အလွန်အမင်းကျဆင်းသွားခဲ့ရာ ရှေးခေတ်နို့တိုက်သတ္တဝါတစ်မျိုး ကမ္ဘာပေါ်သို့ တစ်ဖန်ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြောင်း သိပ္ပံပညာရှင်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ဝူလီမမ်မတ် (woolly mammoth) ဟု ယူဆရသည့် အကြွင်းအကျန်များကို သမိုင်းပညာရှင်များက "အလွန်အရေးကြီးသော" ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအဖြစ် ချီးကျူးခဲ့ကြသည်။ ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၊ Prahovo ရွာအနီးတွင် ဂျာမန်စစ်သင်္ဘောများ၏ သံချေးတက်နေသော သင်္ဘောကိုယ်ထည်များနှင့် ကျိုးပဲ့နေသော ရွက်တိုင်များသည်လည်း ယခုလအတွင်း မြစ်ကမ်းပါးမှ ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဆားဘီးယားငါးဖမ်းသမား Zoran Lovric တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးသည့် မြင်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ "ဒီလိုမျိုး တစ်ခါမှ မဖြစ်ဖူးပါဘူး၊ ဒီအပျက်အစီးတွေ... ဒီလိုမျိုး မြင်ရတာ တစ်ခါမှ မရှိခဲ့ပါဘူး။ သူတို့ဟာ အမြဲတမ်း ရေအောက်မှာ လုံးဝနစ်မြုပ်နေခဲ့တာပါ။ အခုကျွန်တော်တို့ မြင်နေရတာက လုံးဝမကြုံစဖူးပါပဲ" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ သင့်ပတ်ဝန်းကျင်က ကမ္ဘာကြီးနှင့်ပတ်သက်၍ နောက်ဆုံးရသတင်းများကို သိရှိနိုင်ရန် သင်ယုံကြည်စိတ်ချရသော သတင်းရင်းမြစ်။ နေ့စဉ်သတင်းအချက်အလက်များနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များကို သင့်အီးမေးလ်သို့ တိုက်ရိုက်အခမဲ့ရယူပါ။ စာရင်းသွင်းခြင်းဖြင့် သင်သည် SBS ၏ ဝန်ဆောင်မှုစည်းမျဉ်းများနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာမူဝါဒကို သဘောတူပြီး SBS မှ အီးမေးလ်သတင်းများကို လက်ခံရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဥရောပ၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်တစ်လျှောက် တွေ့ရှိချက်များသည် အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ဥရောပဒေသအချို့တွင် နွေရာသီအပူလှိုင်းနှင့် မိုးခေါင်ရေရှားမှုများ ကြာရှည်စွာ ကြုံတွေ့နေရချိန်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ Zenica ငါးဖမ်းသမားများအသင်းဝင် Armin Fojskic က အခြေအနေများ မသက်သာပါက ဥရောပမြစ်များတွင် ငါးအများအပြား သေဆုံးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ "ရေအဆင့်နိမ့်ကျခြင်းသည် ငါးများအတွက် အရေးကြီးပြီး အထူးသဖြင့် အလွန်အမင်းနိမ့်ကျနေပါက ပို၍ အရေးကြီးပါသည်။ လွန်ခဲ့သည့်ရက်များက ရေအဆင့်သည် အမှန်တကယ်ပင် အလွန်အမင်းနိမ့်ကျနေခဲ့သည်" ဟု Fojskic က ပြောကြားခဲ့သည်။ "ငါးများအတွက် အဓိကအန္တရာယ်မှာ မြစ်အတွင်း အောက်ဆီဂျင်ဓာတ် လျော့နည်းခြင်းဖြစ်သည်။ ရေစီးဆင်းမှု ကျဆင်းသွားသောအခါ မြစ်သည် အောက်ဆီဂျင် ဆုံးရှုံးပြီး ငါးများ အသက်ရှူကျပ်လာသည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ဥရောပမိုးခေါင်ရေရှားမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (European Drought Observatory) ၏ အဆိုအရ ဥရောပနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဇူလိုင်လတွင် ပြင်းထန်မှုအဆင့်အမျိုးမျိုးရှိသော မိုးခေါင်ရေရှားမှုကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ တိုက်ကြီးတစ်ဝှမ်းတွင်လည်း ကြီးမားသော တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သို့သော် ကယ်လီဖိုးနီးယားရှိ Pacific Institute ၏ ရေ-ရာသီဥတုပညာရှင်နှင့် ပူးတွဲတည်ထောင်သူ Peter Gleick က ဥရောပကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်မှာ ပုံမှန်ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲများနှင့် မကိုက်ညီဟု ယုံကြည်သည်။ "ရာသီဥတုသည် အမြဲတမ်းပြောင်းလဲနေပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် မိုးခေါင်ရေရှားမှုများကို အမြဲကြုံတွေ့ရပါသည်။ တစ်ချိန်ချိန်၊ တစ်နေရာရာတွင် ရေကြီးမှုများ အမြဲရှိနေသည်... သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့ယခုမြင်တွေ့နေရသည်မှာ လူသားများကြောင့်ဖြစ်သော ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာသည့် အလွန်အမင်းဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်" ဟု Gleick က SBS News သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ "ကျွန်ုပ်တို့သည် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များကို လေထုထဲသို့ စွန့်ထုတ်နေကြသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာကြီးကို ပူနွေးစေကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့သိသည်။ ၎င်းသည် ဤအလွန်အမင်းဖြစ်ရပ်များကို ပိုမိုပြင်းထန်၊ ပိုမိုမကြာခဏနှင့် ပိုမိုအားကောင်းလာအောင် ပြောင်းလဲနေကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့သိသည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ဥရောပရှိ မြစ်များကို ထိခိုက်စေသည့် အလွန်အမင်းပုံစံများသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ရေစနစ်များကိုလည်း အလားတူ သက်ရောက်မှုရှိနေကြောင်း Gleick က ပြောကြားခဲ့သည်။ "အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်နယ် ၇ ခုနှင့် မက္ကဆီကိုတို့ ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်သည့် Colorado မြစ်သည် စံချိန်တင်နိမ့်ကျသည့် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေသည်" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ "ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံး ရေလှောင်ကန်အချို့ကို Colorado မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားပြီး ၎င်းတို့သည် ယခုအခါ စံချိန်တင်နိမ့်ကျသည့် အဆင့်သို့ ရောက်ရှိနေသည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ ရေဆုံးရှုံးနေသည်မှာ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ မြစ်များသာ မဟုတ်ပါ။ La Trobe တက္ကသိုလ်မှ ရေချိုဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ Nick Bond က ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြစ်စနစ်ဖြစ်သော Murray-Darling Basin သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ကျဆင်းနေခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ မြစ်ဝှမ်းအတွင်း မြစ်ပေါင်း ၇၇,၀၀၀ ကီလိုမီတာရှိပြီး ၎င်းသည် NSW ၏ အများစု၊ ACT တစ်ခုလုံးနှင့် Queensland၊ South Australia နှင့် Victoria ပြည်နယ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်းများအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ "မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ မြစ်များသည် ရေစီးဆင်းမှုပုံစံများ ကျဆင်းနေသည်ကို ပြသနေသည်။ အထူးသဖြင့် မြစ်ဝှမ်း၏ အချို့သောနေရာများတွင် မြစ်များ လုံးဝရေစီးဆင်းမှု ရပ်တန့်သွားသည့် ကာလများ ပိုမိုကြာမြင့်လာသည်ကို ကျွန်ုပ်တို့တွေ့မြင်နေရသည်" ဟု Bond က ပြောကြားခဲ့သည်။ မြစ်ဝှမ်းအတွင်း ရေအဆင့်နိမ့်ကျခြင်းသည် ငါးအများအပြားသေဆုံးခြင်း၊ ရေဝပ်ဒေသများ ဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် ရေညှိများ ပေါက်ပွားခြင်းအပါအဝင် ဘေးအန္တရာယ်များစွာနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ Murray-Darling ထိန်းသိမ်းရေးမဟာမိတ်အဖွဲ့က ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး (မြေဆီလွှာသို့ ရေကို လူကိုယ်တိုင်လောင်းထည့်ခြင်း) သည် Murray-Darling Basin ရှိ ရေအသုံးပြုမှု၏ ၈၀ မှ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပုံဖော်ထားသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မြစ်ဝှမ်းမှ ရေမည်မျှ ထုတ်ယူနိုင်သည်ကို ဥပဒေအရ ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ Murray-Darling Basin Authority သည် ၎င်း၏ ရေစီမံခန့်ခွဲမှု၏ ထိရောက်မှုနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ဤစီမံကိန်းကို လက်ရှိတွင် ပြန်လည်သုံးသပ်နေသည်။ ပြန်လည်သုံးသပ်နေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုမှာ ပိုမိုပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ပိုမိုပြင်းထန်သော မိုးခေါင်ရေရှားမှုများအပါအဝင် ပြောင်းလဲနေသော ရာသီဥတုကို စီမံကိန်းက မည်သို့တုံ့ပြန်မည်ကို နောက်ဆုံးပေါ် သိပ္ပံပညာက မည်သို့အထောက်အကူပြုနိုင်မည်နည်းဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ ပိုကြီးသောမြစ်များသို့ စီးဝင်သည့် ချောင်းငယ်များသည်လည်း သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း Bond က ပြောကြားခဲ့သည် — ၎င်းသည် မကြာခဏ လျစ်လျူရှုခံရသည်ဟု ၎င်းက ယုံကြည်သည်။ "မြေပုံပေါ်တွင် ကြည့်လိုက်သောအခါ ထိုချောင်းငယ်များသည် မြစ်ကွန်ရက်တစ်ခုလုံး၏ အများစုကို အမှန်တကယ် ပုံဖော်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစနစ်များတွင် ရေစီးဆင်းမှု ဆုံးရှုံးခြင်းနှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်းသည် အမှန်တကယ် အရေးကြီးသော ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ Bradley Moggridge သည် Kamilaroi လူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး University of Technology Sydney မှ ရေ-ဘူမိဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းက Murray-Darling Basin ကို Barkindji လူမျိုးများက Baaka ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး Aboriginal နှင့် Torres Strait Islander အသိုင်းအဝိုင်းများအတွက် နက်ရှိုင်းသော အရေးပါမှုရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဤရေလမ်းကြောင်းသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၄၀ ကျော်၏ နယ်မြေများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး လူမျိုးတစ်မျိုးစီတွင် ရေနှင့်ဆက်စပ်သော မတူညီသည့် ဆက်သွယ်မှုများ၊ ပုံပြင်များနှင့် ဘာသာစကားများ ရှိကြသည်။ "Barkindji [လူမျိုးများ] က မြစ်ပြောင်းလဲသွားသည်ကို မြင်ခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့ ဘာမှ မတတ်နိုင်ခဲ့ဟု ပြောကြားခဲ့သည်" ဟု Moggridge က SBS News သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ "Barkindji လူမျိုးများသည် Baaka နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပါသည်။ ၎င်းတို့သည် မြစ်လူမျိုးများ၊ Baaka လူမျိုးများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်မြေပေါ်တွင် အကူအညီမဲ့နေသည်ဟု ခံစားရခြင်းအတွက် စီမံခန့်ခွဲမှု ပြောင်းလဲသင့်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ထင်သည်။ သို့သော် ဤရေစီးဆင်းမှု နည်းပါးခြင်းကို ဖြစ်စေရန် မြစ်ဖျားပိုင်းတွင် ဘာတွေဖြစ်နေသနည်း" ဟု ၎င်းက မေးခွန်းထုတ်သည်။ နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကတည်းက ရှိခဲ့သော ဤရေလမ်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ၏ ဉာဏ်ပညာကို မြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုတွင် ပေါင်းစည်းရမည်ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။ "ဒေသကို နားလည်ခြင်းနှင့် ထောင်ပေါင်းများစွာသော မျိုးဆက်များတစ်လျှောက် ထိုသို့သော ရေရှည်ဆက်စပ်မှုများ၊ ရေရှည်စောင့်ကြည့်လေ့လာမှု ဆက်ဆံရေးများ ရှိခြင်းဖြင့် Aboriginal လူမျိုးများသည် ထိုအသိပညာကို ပိုင်ဆိုင်ထားပါသည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံပြင်များ၊ သီချင်းများတွင် ပါဝင်သည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် နှုတ်ပြောဓလေ့ထုံးတမ်းများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် မျိုးဆက်များတစ်လျှောက် လက်ဆင့်ကမ်းလာသည်ဖြစ်စေ ထိုအသိပညာများ ရှိနေသည်" ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ Murray-Darling Basin စီမံကိန်း ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းအတွက် အများပြည်သူနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုများကို ယခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ မေလအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၂ ပတ်ကြာ ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် Murray-Darling Basin Authority က ပါဝင်သူ ၂,၉၀၀ ကျော်နှင့် စကားပြောဆိုခဲ့ပြီး ဌာနေတိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၅၀၀ ကျော်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့်